بزرگترین نبرد تاریخ در تنگه هرمز

        

   جنگ بزرگ ناوگان دریایی انگلیس با پرتغالیها برای کنترل

                         تنگه  هرمز                  

          اهمیت استراتـژیک تنگه هرمز ، باعث گردیده که در طول تاریخ ، این منطقه شاهد جنگهای متعددی باشد که برای کنترل این ابراه ، بین قدرتهای مختلف در گرفته است .   مارکوپولو زمانی که به اروپا بازگشت ، انواع کالاهای شرقی از چین ، هند ، ایران ، و..... با خود به اروپا می برد ، انواع پارچه ابریشمی ، جواهرات ، ادویه ، مشک و عنبر و ...... این سوغاتی ها   و خبر رونق بازار شرق باعث گردید که قدرتهای ان زمان اروپا  با ساختن کشتیهای بزرگ و دور زدن افریقا  راهی اسیا گردند ، پرتغالی ها اولین گروهی بودند که به تصرف جزایر  و بنادر منطقه اقدام نمودند ، به دنبال ان ، انگلیسی ها ، هلندی ها ، فرانسوی ها ، اسپانیایها و .... هم راهی منطقه گردیدند .
 
پرتغالیها  که به اهمیت تجاری و استراتژیک جزیره هرمز پی برده بودند ،در  سال ۱۵۰۷ به فرماندهی الفونسو البوکورک وارد جزیره  هرمز شدند و در تاریخ ۱۵۱۵ میلادی عملا این جزیره به تصرف خود در اوردند . و حدود ۱۰۰ سال  بر منطقه حکومت کردند . هلندی ها و انگلیسی   که تسلط پرتغالیها در منطقه مانع اصلی  گسترش قدرت خود می دیدند .در پی ایجاد ارتباط با شاه عباس صفوی بودند که خود به تنهای قادر به بیرون راندن پرتغالی ها از خاک ایران نبود .  شاه عباس صفوی با دادن امتیازات کلانی از جمله واگذاری  تجارت منطقه ، معافی گمروکی  ، تقسیم  غنایمی که ار تصرف هرمز بدست می اید *  ، واگذاری بخشی از بندر عباس  به کمپانی هند شرقی انگلیس و هلند و ......  توانست  حمایت انگلیسی ها و هلندی ها  بدست اورد .

  سال ۱۶۲۰ انگلیس با فرستادن تعدای ناوگان جنگی از بندر سورت در شمال غربی هند به تقویت نیروهای  خود در تنگه هرمز می پردازد و مقدمه جنگی عظیم دریایی اماده می
 

                                             مسیر  حرکت ناوگان انگلیس  بطرف هرمز

              
 
        پرتغالی ها  برای جلوگبری از رسیدن کشتی های انگلیسی به تنگه هرمز  در اطراف جاسک و کوه مبارک دست به ضد حمله  می زنند



 
 
                                     نبردی که از سال ۱۶۲۰ به صورت پراکنده  بین  نبروی دریایی پرتغال با  نیروهای انگلیسی  اغاز شده بود  ، در اطراف جاسک به  درگیری  گسترده تبدیل گردید .
 

 بدین طریق   نبردی بزرگ بین دو قدرت استعماری  در می گیرد، نبرد بر سر کنترل  یکی از شاهراهای  مهم دریای  مسیری که سالیانه هزران تن ادویه ،شکر ، طلا ، ابرسشم و......... از ان عبور میکرد و میلیونها  تومان سود نصیب تجار می گردید  .
 
 هدف از نوشت این  مقاله نشان دادن  بخشی از تاریخ درگیرهای  قدرت های بزرگ در طول تاریخ در این منطقه می باشد ، جنگی که هیچگاه  منافع ما مردم منطقه مدنظر نبوده بلکه  سود کلان شرکت های بزرگ  هدف اصلی بوده  و ما تنها قربانیان این جنگها بودهایم . پرتغالی ها که پایگاه نظامی  خود  در   بندر جرون (سورو)  از دست داده بودند ( این بندر بدست نیروهای امام قلی خان گرجی  ازاد گردیده بود** ) ، از دست دادن هرمز برای انان معادل با پایان حکومتشان در منطقه بو د به همین خاطر با تمام قوا در مقابل ناوگان انگلیس  مقاومت می نمودند و بخشی از نیروی دریای خود از مسقط به هرمز فرا خواندند .
 
 
 
           ادامه نبرد دریایی  در اطراف  جزیره هرمز ، لارک ، قشم  و گلوله باران بندر جرون (سورو ) توسط  کشتی های پرتغالی
 
 
  
 

                            کشتی های  پرتغالی ، انگلیسی  در نبرد دریای

   در سال ۱۶۲۲ میلادی با شکست  نیروی دریای  پرتغال  ، جزیره هرمز هم به دست نیروهای انگلیسی و  ایرانی افتاد و پرتغالیها تسلیم گشتند و باقی مانده کشتی های پرتغالی به پایگاه خود در مسقط پناه بردند ، بیشتر کالاهای موجود در گمرک هرمز به دست نیروهای انگلیسی افتاد **** . ۲۱ اوریل ۱۶۲۲ هرمز ازاد گردید ، اما این ازادی به معنی ویرانی کامل هرمز هم بود ،جزیره باشکوه ، پر رونق واباد بعد از قرنها  شهرت جهانی  به مخروبه و جزیره  کم اهمیت تبدیل گردید .
 
                               



                      هرمز در زمان رونق و شکوه ، یکی ار مراکز مهم تجاری جهان بود                         
 


                           هرمز امروز   ، مغازه در جزیره هرمز سال ۱۳۸۵   
 
 بعد از جنگ کمپانی هند شرقی هلند و کمپانی هند شرقی انگلیس ، عملا  به قدرت اقتصادی و سیاسی نظامی منطقه تبدل گردیدند ، شهر جدیدی در شرق جرون(سورو) بنا نموده  و استحکامات نظامی ، تحاری در انجا بر پا نمودند ، این شهر بنامهای  گامبرون ، گامرون ، گمرو   و بندر عباس  مشهور گردید . اما جنگ قدرت پایان نیافته بود بعدها شاهد درگیری هلندی ها ، انگلیسی ها و نیروهای ایرانی  در منطقه خواهیم بود .
 
*  هزاران تن  کالاهای مختلف در گمرک هرمز  انباشته شده بود که قیمت انها سر به فلک می زد ، انگلیسی ها  که از این موضوع مطلع بودند ، ان را به عنوان پیش  شرط هم کاری  نظامی  با  ایران  مطرح کردند .
 
* *امامقلی خان  بعدها خود قربانی جنگ قدرت در دستگاه جکومت صفوی گردید و بدستور شاه صفی (سام میرزا) نوه شاه عباس ،به  همراه ۳ فرزندش سر بریدند  و حدود ۵۲ نفر دیگر ار فرزندانش کور کردند .
 
منابع : ارشیو  تاریخ دریانوردی  پرتغال  - ارشیو کمپانی هند  شرقی  هلند ،-  ارشیو   دریانوردی بریتانیای کبیر ـ  منابع اینترنتی گرجی های ایران .
 
گرجی های ایران : برای اشنا یی با گرجیها و نقش انان در تاریخ ایران و جنوب  به لینک بلاگ کرجیها در بالا مراجع نمایید .
 

تاثیر موسیقی افریقای بر موسیقی هرمزگان

      سفری به زنگبار  (بخش ۲) / تاثیر موسیقی افریقای بر موسیقی هرمزگان

    در بخش یک اشاره کردیم به تاریخ زنگبار و ارتباط تجاری بین نواحی جنوبی ایران و زنگبار  این رفت وامدها باعث گردید که به جز کالاهای تجاری که به سواحل هرمزگان اورده می شد   بخشی از فرهنگ شرق افریقا بخصوص موسیقی افریقای و زار نیز بوسیله جاشوان و دریانوردان به جنوب ایران اورده شود . ولی بخش عمده این جابجای فرهنگی  توسط کسانی انجام گرفت که تبار افریقای داشتند و بصورتهای مختلف به منطقه جنوب اوده شده و در انجا ماندگار شدند.
 
 بخش زیادی از این افراد توسط بازرگانان ایرانی و عمانی برای کار در لنج ها  ِ بنادر و خدمات مختلف بصورت انسانهای ازاد و نیمه ازاد و بعضا برده اورده شده بودند  بخش دیگر نیز توسط نیروهای پرتغالی  انگلیسی  و هلندی  برای کار در کشتیها  بندر ، خدمات عمومی و همچنین بعنوان سرباز برای مقابله با شورشهای محلی  و در کل برای حفظ منافع تجاری و مستعمره خود .
 
اما زمانی که نیروهای استعماری مجبور به ترک منطقه می شدند بحش زیادی از این افریقای تبارها مجبور به ماندن و زندگی در کنار مردمان بومی منطقه بودند . طی سالیان دراز این جمعیت افریقای تبار ( افرو - بندری )  بعنوان بخشی از ترکیب جمعیتی جنوب ایران در امده

فرهنگ غنی هرمزگان بخصوص بخش موسیقی هرمزگانی مدیون  حضور فعال این گروه می باشد . برای شناخت این تاثیر  و  ردپای موسیقی مختلف زنگباری در جنوب به معرفی چند نوع موسیقی زنگباری می پردازیم .
 
 
 


مسیری که موسیقی زنگباری  به همراه تجارت طی نموده ودر انجا بر موسقی بومی تاثیر گذاشته و بعضا از انجا تاثیر گرفته .
 
   <<    نگوما  >>
 
این نوع  موسیقی که اصالت بومی افریقای خود را هنوز حفظ نموده است   ، برای رقص  افریقای  بکار برده می شود  ، پایه  اصلی این موسیقی چند دهل تشکیل می دهد  و خود کلمه  نگوما  به معنی دهل می باشد .
 

        برای اجرای این رقص  از پر رنگا رنگ پرندگان و لباسهای رنگی اسنفاده می شود  که به همراه  صدای دهل  و حرکتهای موزون بدن رقصندگان  به مجلس  جذابیت خاصی می دهد .
 
    << اون یاگو >>
 
این یک نوع مخصوصی از موسیقی نگوما است که توسط گروه زنان برای  مراسم عقد و عروسی  در خانه عروس نواخته می شود  . در این نوع    موسیقی که شامل یک خواننده که دهل هم می نوازد و دو  دوهل نواز دیگر به  همراه  چند نفر که می رقصند ، خواننده به خواندن اشعاری می پردازد که در ان به عروس  شیوه زندگی جدید بخصوص مثال زناشویی  می آموزند .دهل هایی که  برای این اجرا بکار می برند عبارتند  از وایومی دهل بزرگی شبیهه به لیوا که توسط خواننده زن نواخته می شود و دو دهل دیگر به نام های ، ماساندو  و  کینگ کانگا  .
 
                                                  

  << موسیقی تــــرٌ ب >>
 
  این نوع موسیقی که امروزه بعنوان موسیقی ملی زنگباری مطرح وشناخته شده است در تمام  منطقه اقیانوس هند ، شرق افریقا  و منطقه خلیج فارس می توان رد پای ان را یافت ، این موسیقی ترکیبی است از موسیقی افریقای ، عربی ، هندی ، ایرانی و غربی . در این نوع موسیقی از عود ، نی ، ویلون ، کیبرد ، اکاردن ، بنجوی ژاپونی ، دمپک  و دهل استفاده می شود . این نوع موسیقی در مراسم عروسیها ، در اکثر مجالس رسمی  در سرا سر منطقه زنگبار اجرا می گردد .
 
سلطان برگاش یکی از حاکمان عرب زنگبار  در سال ۱۸۸۰ زمانی که به حکومت رسید به تقلید از در بار شاهان ایران و هند برای در بار خود به تشکیل دسته موسیقی پرداخت، برای اینکار استادان موسیقی از مصر به زنگبار دعوت نمود وشاگردانی برای فراگیری فن موسیقی به مصر اعزام نمود .
 
 
 


       موسیقی ترب علرغم میل سلطان بعد از چند سال به جای زبان عربی ، زبان سواحلی  بر ان تسلط  یافت  و به طور کلی  تحت تاثیر فرهنگ زنگبار قرار گرفت که یک جامعه چند فرهنگی بود  .( افریقای-عمانی - ایرانی -هندی واروپایی )  بدین طریق شکل جدیدی موسیقی در زنکبار گسترش پیدا نمود که به تــــرٌ ب معروف گشت. بطورکلی موسیقی ترب به موسیقی ساحلی هم معروف است ، چون ساحل نشینانی که از بنادر مختلف خلیج فارس و هند به افریقا سفر می کردند  فرهنگ موسیقی افریقای نیز با خود به کشورهایشان می بردند.    
 
  << موسیقی مذهبی - مولودی >>
 
     مولودی  یک نوع دیگر موسیقی زنگباری است  در گذشته  توسط زنان و مردان  اجرا می گردید و اکثرا اشعار مذهبی وستایش از حضرت محمد  می باشد . این موسیقی در حال حاضر  فقط توسط مردان  اجرا می گردد .  دف تنها دهلی است که در این مراسم نواخته می شود این موسیقی بر گرفته از فرهنگ افریقای  اسلامی می باشد . نظیر این مراسم در استان هرمزگان اجرا میگردد و از دف برای این مراسم استفاده می گردد . 
 
                                                                                                      



                                            اجرای مراسم   مــــــو لــــــو دی در زنگبار

 
 
                                                       <<‌ بـــــنــی  >>

بنی  در مراسم عروسی و  شادیهای مردم برنامه اجرا می کنند و بیشتر به تقلید  و اجرای اشعار خوانندگان موسیقی تر ب مپردازند . موسیقی بنی که از یادگار موسیقی غربی دوران استعمار باقی مانده  موسیقی  نظامیان انگلیسی ، فرانسوی و پرتغالی بود . 

 به جز انواع موسیقی که در بالا نام بردیم  موسیقی مختلف دیگری نیز در زنگبار   وجود دارد که با برخی از انواع موسیقی هرمزگانی شباهت دارند  .
 
 
 



       دهل نوازان زنگباری 

   حضور  و نقش محوری دهل در  در انواع موسیقی  زنگباری   به راحتی می توان دید . همین نقش دهل در مویسقی اصیل بندری هم شاهدیم . در موسیقی گروه زیبا شیربون *  در حالی که زیبا دهل کسر می نواخت ، زلی و نصره  دوهل گپ و پی په به صدا در می اوردن .
 
در موسیقی ساز ( لوطی ) در کنار سا ز و دمپک باز شاهد حضور دهل گپ و دهل کوچکتر هستیم . در موسیقی نوع جفتی  مثل گروه جهله  در کنار جفتی  دو دهل حضور  ثابتی دارند . در موسیقی زار   و اجرای رسمی و اصیل  ان  چند دهل  پایه ثابت مراسم تشکیل می دهند . در قدیم کمتر  بومی* ( یک نو لنج باری )  پیدا می شد که در  ان چند  دهل اویزان نباشد ،



در کنار موسیقی، رقص افریقای   در جنوب ایران بخصوص هرمزگان  تاثیر زیادی  داشته  و معروفترین رقص   هرمزگانی  سرکنگی*   و  کو ن پ رون *   ریشه در رقص افریقای دارند ، در زنگبار ، سومالی ، اتیوپی و اریتره  شاهد این دو نوع رقص در اکثر مراسم  عروسیها هستیم .
 
زار و موسیقی زار هم یک بخش دیکر از تاثیرات فرهنگی  حضور  افریقای تبارها در  هرمزگان  می باشد  که پرداختن به ان نیاز به تحقیق بیشتری دارد .
 
 برای شنیدن موسیقی هرمزگانی و مصاحبه با هنرمندان هرمزگانی به  سایت هرمزگان دات نت مراجع نماید ادرس سایت در قسمت لینک دوستان در بالا  موجود می باشد.
 
 
 
 .................................................................................................................
 
* گروه زیبا شیربون به جز نوازنده جفتی که مرد بود ( اقای دوستک ) بقیه همه زن بودند ، زیبا ، نصره   و زلخا ( زلی )  این گروه سالیان دراز به اجرای موسیقی در عروسی های بندر مشغول بودند    ، هم اکنون زلی تنها باز مانده گروه به باز سازی گروه پرداخته و شادی بخش محافل عروسی های  بندر عباس می باشد .
 
 * بوم یک نوع لنج باری که در بندر کنگ و لافت  ساخته می شوند و تاریخ این صنعت به بیش از هزار سال پیش بر می گردد .
 
* کون پ رون  - یک نو رقص  باسن 

*  سرکنگی  رقصی ضریفی که با ریتم موسیقی شانه ها  را می لرزانند و در بعضی مناطق هرمزگان  تمام بدن را .
 
    در سفر بعدی بادبانها بر می کشیم و راهی هند می شویم سری به  بمبی و گجرات میزنیم وبه جستجوی فرهنگ مشترک هزار ساله بین هرمزگان و هند می پردازیم .
  

زنگبار

اشاره کوتاه به تاریخ زنگبار
 
بخش ( ۱)  
 
تجارت  ـ اقوام  -  زبان
 
در اکثر  مباحث مربوط به فرهنگ و اداب ورسوم  مردم هرمزگان  و بطور کلی جنوب ایران  ؛  اشاره به حضور وتاثیر فرهنگ افریقای در این منطقه است و اینکه بخشی از هموطنان ساکن در جنوب ایران  از خوزستان گرفته تا چابهار ریشه قومی وتباری در افریقا دارند .
 
در همین رابطه  در بعضی از کتابهای  منتشر شده در باره جنوب ایران ؛ اشاره شده است . در ادامه همین مباحث و برای روشن شدن بیشتر قضیه ؛ نگاهی می کنیم به  تاریخچه زنگبار و  چگونگی ارتباط  این منطقه از افریقا با جنوب ایران .
 
 زنگبار  مجموعه جزیره است در شرق افریقا ودر نزدیکی ساحل تانگانیکا ( تانزانیا )  و از قدیم  مرکزی بود برای تجارت و دادوستد بین سرزمین اصلی افریقا با منطقه خلیج فارس و هند.
 
تجارت پر سود طلا ؛ عاج  ؛ ادویه  ؛ عنبر ؛ تخته و برده باعث گردید که تجار ایرانی و عرب ( عمانی ) راهی منطقه سواحل بخصوص زنگبار گردند .
 
یکی از حاکمان شیراز بنام علی بن سلطان الحسین در سال ۹۷۵ میلادی به همراه  خانواده  و حدود ۷۰۰ نفر از یارانش با چندین جهاز راهی افریقا گردیدند و در جزایر زنگبار استقرار یافتند. این گروه که بعدها به شیرازی معروف شدند به همراه اعراب عمانی تاثیر زیادی در شکل گیری مدنییت و تجارت در زنگبار داشتند.شیرازیها این سرزمین جدید را(  بر   ) یا ساحل زنگی نامیدن ( زنگی بر ) که بعدها به  زنگبار  .تغیر یافت.
 
 استادان ماهر  لنج سا ز در بندر لافت ( جزیره قشم )  و بندر کنگ  ؛ یا ساختن لنجهای  بزرگ  چند صد تنی به دریانوردان لافتی کنگی و سورویی ؛ امکان داد که در تجارت با زنگبار  و حمل کالا به بندر هرمز ( تیاب میناب )  نقش فعال داشته باشند .
 
بندر هرموز لنگرگاه  کشتی های بود که از سواحل هند و افریقا و حتی جزایر ملوک وچین   طلا  ؛ نقره ؛ ادویه ؛ عاج و ظروف چینی  با خود حمل می کردند.
 
بازرگانان عمانی که به دنبال امکانات تجاری ؛ بندری و بازارهای جدید برای کالاهای خود بودند با کمک دولت عمان در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی بندرهرموز به تصرف خود در اوردند و به مرکزی برای فروش کالاهای وارداتی  از زنگبار کرده بودند .
 
بدین طریق سواحل ایران ؛ عمان و هند  عمده مر کزی بودند که با منطقه زنگبار رابطه تجاری فعالی داشتند .
 
 جهازهای عمانی و ایرانی به جز کالاهای مختلف بصورت محدود هم برده برای فروش و بعضا  کار روی  لنجها و بنادر  با خود می اوردند.
 
         زنگبار از سال  ۱۵۰۳ تا ۱۶۹۸ مستمعره پرتغال بود  انها از زنگبار برای تجارت و بعنوان بندر تدارکاتی برای ادامه مسافرت به هند ؛ چین و منطقه خلیج فارس استفاده می کردند.  پرتغالیها برای رسیدن به هرمز  سال ۱۵۰۶ از دریانوردان عرب در زنگبار که به مسیر دریای منطقه اشنا بودند استفاده کردند .
 
در سال ۱۶۹۸ سلطان عمان بنا به در خواست تجار عرب و سلطان زنگبار با اعزام نیروهای نظامی به زنگبار به سلطه پرتغالیها در منطقه سواحل  پایان داد .
 
در سال ۱۸۳۰ سلطان سعید بن سعید با تو جه به اهمیت زنگبار ؛ مرکز فدرت سیاسی خود از مسقط به زنگبار انتقال داد و خود را سلطان عمان و زنگبار نامید.
 
در سال ۱۸۹۰ نیروی دریای انگلیس  وارد زنگبار شد و به قدرت مطلق سیاسی و نظامی عمانیها خاتمه دادند .انگلیسها برای گرداندن  سیستم اداری  و نظامی     خود ؛ تعدادی زیادی هندی ؛ پارسی و بلوچ از مستعمره خود ( هند )  به زنگبار انتقال دادند  که هم اکنون بخشی از جمعیت چند نژادی زنگبار تشکیل می دهند .
 
   در سال ۱۹۶۳  حکومت بریتانیا بار دیگر قدرت به سلطان عرب  جزیره که دست نشانده خودشان بود دادند و زنگبار را مستقل اعلام نمودند .
 
                                   
 
                                                                                         یک خانواده عمانی در زنگبار  

 در سال ۱۹۶۴ حزب شیرازی و حزب افریقای  با هم متحد شده و تشکیل   حزب مشترکی دادند به اسم شیرازی افریقای این حزب جدید دارای گرایشات ناسیونالیسم افریقای و مارکسیتی بود. در همین سال اتحاد شیرازی و افریقای با انقلاب به سلطه اعراب خاتمه دادندو شیخ عبید کارمه بعد از ۵۰۰ سال اولین حاکم  افریقای تبار زنگبار گردید. در همین سال  با اتحاد بین زنگبار و تانگانیکا کشور جدیدی  بنام اتحاد جمهوری تانزانیا تشگیل گردید و جولیو نیرر ریس جمهور و شیخ کارمه بعنوان معاون ریس جمهور انتخاب گردید.
 
زنگباراز لحاظ داخلی کاملا مستقل می باشد و بصورت خود مختار اداره می گردد. و امور خارجی در دارسلام مرکز تانزانیا تصمیم گیری میشود.
 
از ترکیب قومی و نژادی ایرانیها و  بنتو افریقای در زنگبار گروه قومی جدیدی بو جود امده که به انها شیرازی می گویند و تمام کسانی که از این گروه هستند  نسب خودرا  به اولین مهاجران ایرانی  و علی بن سلطان بن حسین  نسبت می دهند  ( در سال ۹۷۵ از شیراز به رنگبار امدند ) .
 
سواحلی و سواحل ضمن اینکه به مناطق شرق افریقا وزبان رایج در این منطقه گفته می شود از   لحاظ قومی و ترکیب جمعیتی  بیشتر به کسانی گفته می شود که از ترکیب قومی ونژادی عربی و افریقای  بنتو   هستند.
 
زبان سواحلی ترکیبی است از زبان مردم بومی منطقه بخصوص  بنتو   و تعداد زیادی کلمات عربی و فارسی قدیم    این زبان در شرق و تا حدودی مرکز افریقا بکار برده میشود.
 
در زبان سواحلی بعضی کلمات با بندری  خیلی نزدیک و هم معنی هستند مثل  :
 
کا کا = برادر     -     دادا=    خواهر         - بندری= بندری ( بندرگاه )-        سیفه=سیفه ( روغن کوسه )    - منشوه = منشوه (یک نوع قایق )     -    چنگو =چنگو ( یک نوع ماهی خوش مزه برای برشتن )   -   رفیقی = رفیق ِ دوست 

در اصطلاحات دریانوردی و لنج داری و مراسم زار کلمات مشترک بیشتری داریم.
 
چند کلمه  و جمله کوتاه به زبان سواحلی :
 
جمبو = سلام        - سننه= خوب   عالی  خیلی     -  کا کا میزی = دانشجو        -   حباری = چطوری ؟   -  مزاری سننه =خیلی خوب
 
کواری = خدا حافظ     -   بووانا =اقا -   جناب        اسنتی سننه = خیلی ممنو        -    جمبو بووانا = سلام اقا
 
ح کونا ما تا تا = اشکالی ندارد.  مشکلی نیست .خبر بدی نیست       - می می = من       - وی.وی = تو . شما
 
زیچی = قشنگ . زیبا